نویسندگی,یادداشت روزانه

هجو با طنز فرق دارد

در کتاب نگارش و ویرایش نوشته‌ی احمد سمیعی گیلانی درباره‌ی هجو چنین آمده است:

《طنز با هجو از این جهت فرق دارد که هجو از دو سو جنبه‌ی شخصی دارد: از رنجیدگی و خشمِ شخصی ناشی می‌گردد و آماجِ آن نیز شخصِ معینی است. انگیزه‌ی آن اجتماعی نیست‌. از این‌ رو، هجو در مرتبه‌ی نازلی جای دارد. نه کمال‌جوست و نه فطرتِ کمال‌جو را در دیگران بیدار می‌سازد.

هجویه در میانِ آثارِ شاعر و هجویه‌سرا در میانِ شاعران منزلت والایی ندارد. زبان حجو نیز منزه و عفیف نیست بلکه غالبا وقاحت‌آمیز و آلوده به تعبیرهای رکیک است _زبانی که بس دور از شان طنز است.

در مقایسه‌ی طنز و هجو، تفاوت‌های دیگری نیز سراغ گرفته‌اند، از جمله این که طنز در شرایط اختناق بیشتر کاربرد دارد و هجو در هر اوضاع و احوالی ممکن است پدید آید.

طنز متوجه غرضی عالی و حاکی از تفوقِ معنوی است و هجو حاکی از ضعف معنوی و غرض شخصی؛ ارزش و تاثیر طنز ماندگار است و از آنِ هجو گذرا.

طنز تعمیم دادنی است و هجو نه؛ بیان در طنز غیرمستقیم و زیرکانه و رندانه است و در هجو مستقیم. بدین سان، طنز سلاحی است بُرنده و کوبنده و هجو وسیله‌ای مبتذل و کم‌وزن و حقیر‌.》

محمد قائد در مقاله‌ی فرزانگان و بقالها به نمونه‌ای هجو از کتاب ساتیریکون اشاره کرده‌ است:

《مولف آن، پترونیوس، طولانی‌ترین فصل کتاب را به هجو اختصاص داده است: هجو میزبانی بخت‌برگشته که نام او همراه این داستان وارد تاریخ شده اما نه به‌دلیلی که خود او آرزو داشته است.

تمام این فصل در یک شب می‌گذرد و در طول این شب راوی در دل و زیر لب سرگرم تمسخر میزبان خوشگذرانی است که هر غذای ممکنی را سر میز حاضر می‌کند، تمام خویش را به‌کار می‌بندد تا به مهمانانش خوش بگذرد و در این راه حتی از جان مایه می‌گذارد.

منظور از بذل جان، نوعی نمایش خُنک است که در آن زمان از جمله سرگرمی‌های بعضی اعیان رُم بود: وقتی کله‌شان حسابی گرم می‌شد، وسط مجلس ضیافت درازبه‌دراز می‌خوابیدند و ادای مردن در می‌آوردند تا غلامان و حاضران در سوگ آنها زاری کنند و، همراه با نعره‌ی شیپورها، علاقه‌ی قلبی خویش به وجود گرانقدر ایشان را بروز بدهند.

راوی با یاران نزدیکش، و بی‌ خداحافظی از میزبان، از آن قشقرق می‌گریزد تا عیش‌وعشرت را در مکانی دنج‌تر و با هم‌بزم‌هایی محترم‌تر دنبال کند.》

نوشتار مرتبط: من امروز می‌میرم؟ | چرا طنز؟

تصویر نویسنده
فاطمه یکتا

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.