نویسندگی,یادداشت روزانه

من امروز می‌میرم؟ | چرا طنز؟

احمد سمیعی گیلانی در کتاب نگارش و ویرایش می‌گوید طنز نوعی از زبان است، که:

زبان در اصل، کارآمدترین، منظم‌ترین و کامل‌ترین ابزار پیام‌رسانی است. پیام‌رسانی نقش اصلی زبان است و در زبانِ عادی روزمره همین نقش مهم است.

طنز یکی از تاثیرگذارترین ابزارها برای بیان ناهماهنگی‌های اجتماعی است. ناهماهنگی‌هایی که طنزآور قصد دارد با واژه‌ها آن را به دیگران نشان دهد. طوری‌که احمد سمیعی می‌گوید:

طنز داوری است، قضاوتی است که از عشقِ به خیر و جمال و حقیقت سرچشمه می‌گیرد و در آن شناختِ این معانی مفروض است. طنزپرداز همواره به اعتباری، آرمان‌جوست و از خلافِ حقیقت و نقص و عیب و ظلم رنج می‌برد.

طنز ملازم است با احساس کاملِ برتری. طنزپرداز با نیشخند خود این برتری را به رخ می‌کشد. اگر دیگران را می‌خنداند، در حقیقت، فطرت کمال‌جوی آنان را بیدار می‌کند تا بر آنچه زشت و نابهنجار و سزاوارِ ترحم است بخندند.

نمونه

محمد قائد در بخشی از مقاله‌ی 《اسنوبیسم چیست؟》از لطیفه‌ای که آیزایا برلین برای پیکاسو تعریف می‌کند یاد کرده است. لطیفه از این قرار است:

لوپه دو وگا [ نمایشنامه‌نویس اسپانیایی] در بستر مرگ از پزشک معالجش می‌پرسد: من امروز می‌میرم؟ و پزشک پاسخ می‌دهد:

بله آقا.

_مطمئنید؟

_بله آقا.

_کاملا مطمئنید؟

_بله آقا.

_من تا یک‌ساعت دیگر می‌میرم؟

_بله آقا.

_کاملا مطمئنید؟

_بله آقا.

_من تا یک لحظه‌ی دیگر می‌میرم؟

_امکان دارد.

_حالا که این‌طور است می‌خواهم بگویم نوشته‌های دانته خیلی حوصله‌ی مرا سر می‌برد.

اما چرا برلین چنین لطیفه‌ای را مطرح کرد؟ هدف او از طرح این لطیف چه بود؟

در ادامه‌ی مقاله محمد قائد فرض می‌کند برلین این لطیفه را گفت تا به پیکاسو این پیام را منتقل کند که “اگر مردم از ابرویشان نمی‌ترسیدند و پروای شهرت و منزلت خویش نداشتند” و “اگر می‌دانستند ساعت آخر عمرشان فرارسیده است، احتمال داشت حرف دلشان را درباره‌ی پیکاسو و نقاشی مدرن به‌طور کلی به زبان بیاورند”.

در ادامه می‌خوانیم:

اگر این فرض قابل اعتنا باشد، می‌توان نتیجه گرفت که برلین، شاید ناخواسته، نه اسپانیاییها بلکه کل ستایش‌گران پیکاسو را دست انداخته و آنها را اسنوبهایی قابل ترحم دانسته است که چون جُربزه‌ی مخالفت ندارند همرنگ جماعت می‌شوند و چنان به سینه‌زدن پای عَلَمِ شخص یا اثری مشهور می‌پردازند که مگر در لحظه‌ی وفاتشان بتوان دانست واقعا در تمام عمر چه احساس و نظری داشته‌اند.

تصویر نویسنده
فاطمه یکتا

یک نظر برای “من امروز می‌میرم؟ | چرا طنز؟

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *